Bazen zannederiz ki duyduğumuz sözler yeni söylenmiştir oysa öyle sözler vardır ki neolitik dönemde söylenmiş ve günümüze gelmiş. Sözlerin bir kısmı değişik şekillerde tarih boyunca birileri tarafından söylenmiş o sözlerden birisi de “bilgin olduğu için böbürlenme, cahille de bilgeyle konuşur gibi konuş” mealinde ki sözdür. Bu sözün yazılı tarihin başlangıç kitabı sayılan “Ptah-hotep” adlı antik mısırlı bir vezire ait olduğu söylenir. Yaklaşık 5500 yıllık bir sözdür. Demek ki o zaman da hiç kimseyi küçük görmemek üzerine insanlar birbirlerini uyarıyorlardı. Zaman içerisinde bu anlama gelecek sözler hep söylenegelmiştir. Halk ozanları söylemiş “Harabet ehline hor bakma Şakir definelere malik viraneler var.” Düşünürler söylemiş; “Daima kendi düşündüğünü doğru zanneden kişi ne zavallıdır” atasözleri söylemiş “Hor gören hor görülür.” Özetle karşısındaki insanı küçük gören, hor gören, aşağılayan insan henüz insanlıktan nasibini almamıştır.

Bu nedenle anlatacağım anım birini küçük görme üzerine kurulu bir yazı değil bakış açısıyla ilgili bir fikir beyanıdır.

Geçenlerde kalıbı ile beyni mütenasip büyüklükte olmayan birisi hakaret etme kastıyla “amma cins adamsın” dedi.

Sustum doğal olarak.

Çünkü bazı sözlere verilecek en iyi cevap hemen verilen bir cevap değildir. Hele sözün sahibinin ne söylediğinden çok neden söylediğini anlamaya çalışıyorsanız.

İnsanlar kendilerine benzemeyene “cins” derler. Onlar gibi düşünmeyene onlar gibi konuşmayana, herkesin güldüğü şeye gülmeyene, herkesin peşinden gittiği yere gitmeyene cins derler. Yani alışılmışın dışında olana cins derler.

Aslında mesele benim cins olup olmamam ile ilgili değil mesele adamın kendisinden farklı bir davranış biçimi ile karşılaşmış olmasıydı. İnsan kendisine benzeyeni kolayca anlar. Aynı şeylere gülen, aynı şeylere kızan, aynı kelimeleri kullanan, aynı kanaatlere sahip olan insanlarla anlaşmak ne kadar kolaydır hiç zahmet çekmezsiniz belli bir bakış açısıyla yıllarca öğrendiğiniz tekdüzen devam eder gider ve sizde yorulmazsınız ama karşınıza sizin gibi düşünmeyen birisi çıkarsa işler biraz karışır. Onu anlamaya çalışmak zordur sizi ve beyninizi yorar belki bilgi birikiminiz onu anlamaya yetmez dahası onun haklı olup olmadığını ölçecek bir teraziniz de yoktur. En iyisi “amma cins adamsın” deyip geçmek böylece anlamadığınız insanı anlamak zorunda kalmazsınız.

Bu insanlık tarihinin de çözülemeyen bir sorunudur. Toplumlar kendilerine benzemeyen zaman zaman hatta çoğu zaman dışlamışlar, küçümsemişler, normal olmadığına hükmetmişlerdir. Oysa normal dediğimiz şey çoğunlukla o toplumun alışkanlığından başka bir şey değildir. Bir toplumda herkes aynı şeyi düşünüyorsa farklı düşünen biraz tuhaf görünür. Ama baktığımızda dünyayı değiştiren insanların neredeyse tümünün herkes gibi düşünmediğini görürüz.

Burada hemen oluşacak bir yanlış anlamayı düzeltmek isterim. Farklı olmak meziyet değildir ve her aykırı fikirde doğru demek değildir yine her sıra dışı insan değerli değildir ve herkes gibi davranmamak insanı otomatik olarak değerli kılmaz. Dolayısıyla “ben farklıyım sizden iyiyim” demek de “amma cins adamsın” demek kadar yanlıştır.

İnsanlık tarihinin asıl sorunu “farklı olana tahammül edememektir.”

Benim konuşma biçimimden, düşündüğüm şeylerden ve hayata bakış açımdan hoşlanmayabilirsiniz. Beni eleştirebilir ve bana katılmayabilirsiniz bunların hepsi normaldir. Fakat insanı anlamak yerine etiketlemek düşünceden vazgeçmenin en kolay yoludur. Bir insanın sizin gibi düşünmemesi onun yanlış düşündüğünü göstermez sizin gibi yaşamaması da yanlış yaşadığı anlamına gelmez.

Bu nedenle bana söylenen sözü ciddiye almadım. İnsan kendisine söylenen her sözü kendi değerinin ölçüsü olarak kabul ederse başkalarının diline teslim olmuş demektir. Ama söz aklımda kaldı ve bir köşe yazısı konusu oldu çünkü bazen insanın canını sözün kendisi değil insanların birilerine karşı bu kadar kolay hüküm vermesi sıkıyor. Birini tanımadan onun hakkında karar vermek, bir cümlesinden karakter tahlili yapmak, bir davranışından bütün hayatını anlamaya kalkmak ne kadar kolay değil mi? Bunun için fazla bilgili, akıllı olmanıza da gerek yok bir kelime bilmeniz yeter “cins”

Biraz ironik bir tespit ile konuyu kapatmayı düşünüyorum.

İnsan bazen karşısındakini küçülttüğünü zannederken yalnızca kendi ölçüsünü gösterir. Çünkü ağızdan çıkan her söz önce sahibinin zihninden geçer insan karşısındakine ne kadar değer biçtiğini söylerken aslında kendi ölçüsünü de ele verir.

İnsanı gerçekten küçülten şey karşısındakinin farklı olması değil farklı olana tahammül edemeyecek kadar kendi küçüklüğünün içinde sıkışıp kalmasıdır.