“Falan iyi adamdır, severim de kendisini ama… Şu göreve de getirilmez ki canım! Şu hatası var, bu eksiği var…”

Bu tür konuşmalara ne kadar sık rastlıyoruz. Bir insanın iyi tarafını teslim eder gibi başlayıp, hemen ardından bir “ama” ile bütün söylediklerini gölgelemek… Sanki önce hakkını veriyormuş gibi yapıp sonra o hakkı geri almak.

Oysa yıllar önce, halk ozanı bir komşumuzun söylediği bir söz vardı: “Ama'dan sonra sözün çürüğü.”

O zamanlar bu sözün ne anlama geldiğini pek anlayamazdık. Belki de hayatın henüz bize öğretmediği şeyler vardı. İnsan yaş aldıkça, tecrübe kazandıkça, insanları ve insan ilişkilerini daha iyi tanıdıkça bazı sözlerin derinliğini kavrıyor.

Şimdi daha iyi anlıyorum.

Çünkü çoğu zaman bir insanı överken kullandığımız “ama”, aslında övgümüzün samimiyetini ortadan kaldırıyor. Birinin iyi özelliklerini sıraladıktan sonra, kendi beklentilerimize uymayan bir tarafını öne çıkarıp bütün kişiliğini onun üzerinden değerlendirmeye başlıyoruz.

Üstelik bunu çoğu zaman bir hakkaniyet duygusuyla yaptığımızı düşünüyoruz. Oysa insan dediğimiz varlık, kusurları ve erdemleriyle bir bütündür. Hiç kimse her yönüyle mükemmel olmadığı gibi, hiç kimsenin bir kusuru da bütün değerini ortadan kaldırmaz.

Bir insanın bir göreve layık olup olmadığını tartışabiliriz. Eksiklerini, yanlışlarını, yetersizliklerini de konuşabiliriz. Bunların hepsi hayatın ve değerlendirmenin doğal parçalarıdır. Fakat eleştiriyle küçümsemeyi, hakkaniyetle önyargıyı birbirine karıştırmamak gerekir.

Belki de asıl mesele, bir insanı değerlendirirken onun hakkını teslim edebilmekte yatıyor. Beğenmediğimiz yönlerini söylemek başka, o insanın bütün değerini bir “ama”nın arkasına saklamak bambaşka bir şeydir.

Yıllar önce anlamadığımız o söz bugün bize çok şey anlatıyor: İnsan bazen söylediği güzel sözle değil, o güzel sözün arkasına sakladığı niyetle kendini ele verir.

Çünkü bazı “ama”lar, kendisinden önce söylenen bütün güzel sözleri hükümsüz bırakıyor.